Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη Μέρος 1ο

Iord124_600

Στο ελληνικό λαϊκό τραγούδι, μέσα στα μύρια χαρακτηριστικά του, μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει και τη γεωγραφία του σε αρκετές του στιγμές. Όπως το δημοτικό και το ρεμπέτικο τραγούδι, έτσι και το λαϊκό αναφέρεται συχνά σε πόλεις και τοποθεσίες της χώρας μας, είτε με τραγούδια αποκλειστικά αφιερωμένα σε τοπωνύμια είτε με απλές αναφορές τοπωνυμίων μέσα στα τραγούδια.

Το λαϊκό τραγούδι, όπως και το ρεμπέτικο, είναι αστικό, σε αντίθεση με το δημοτικό. Όπως είναι γνωστό, το ρεμπέτικο ρίζωσε και άνθησε σε συγκεκριμένες πόλεις του Ελληνισμού: Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Πειραιά, Παλαιά Αθήνα, Ναύπλιο, Ερμούπολη, Αλεξάνδρεια. Αυτές οι πόλεις εμφανίζονται συχνά-πυκνά στα ρεμπέτικα και με το πέρασμα του χρόνου πέρασαν και στο λαϊκό τραγούδι. Στο αφιέρωμα της σελίδας μας θα επιχειρήσουμε να μελετήσουμε τη…γεωγραφία του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού, μέσα από τα όσα μας χάρισαν οι λαϊκοί δημιουργοί.

Ξεκινάμε από τη νύμφη του Θερμαϊκού, τη Θεσσαλονίκη.

 

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Η Θεσσαλονίκη, όπως προαναφέραμε, είναι μια από τις πόλεις που άνθησε το ρεμπέτικο τραγούδι. Σημαντικό και μεγάλο λιμάνι, με λαϊκές γειτονιές, η «Σαλονίκη» αποτελεί επί αιώνες τώρα πέρασμα όχι μόνο εμπορικό αλλά και πολιτιστικό. Πολλοί καλλιτέχνες, παρόλο που δεν κατάγονταν από τούτη την πόλη, δέθηκαν μαζί της και έγραψαν αρκετά τραγούδια γι’ αυτήν: Τσιτσάνης, Ζαμπέτας, Βίρβος κάποιοι από αυτούς. Ας μην ξεχνάμε βέβαια, ότι η Θεσσαλονίκη γέννησε και σπουδαίες προσωπικότητες του λαϊκού μας τραγουδιού όπως το Σταύρο Κουγιουμτζή, τη Μαρινέλλα, τον Μπάμπη Μαρκάκη, τον Κώστα Μακεδόνα κ.α.

Α) ΤΟ ΜΠΑΞΕ-ΤΣΙΦΛΙΚΙ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ,1948)
Εξήντα επτά περίπου χρόνια πριν, ο Βασίλης Τσιτσάνης, γράφει το γνωστό σε όλους μας «Μπαξέ Τσιφλίκι», οι στίχοι του οποίου περιέχουν περιοχές και τοποθεσίες της Θεσσαλονίκης, που ούτε σήμερα χρησιμοποιούνται με τις τότε ονομασίες τους!

Πάμε τσάρκα πέρα στο Μπαξέ Τσιφλίκι
κούκλα μου γλυκιά απ’ τη Θεσσαλονίκη
Στου Νικάκη τη βαρκούλα, γλυκιά μου Μαριγούλα
να σου παίξω φίνο μπαγλαμά

Πάμε τσάρκα πέρα στο Καραμπουρνάκι
να τα πιούμε μια βραδιά στο Καλαμάκι
κι από `κει στο Μπεχτσινάρι, σε φίνο ακρογιάλι
να σου παίξω φίνο μπαγλαμά

Πάμε τσάρκα στην Ακρόπολη, στη Βάρνα
κι από `κει στα κούτσουρα του Δαλαμάγκα
Μαριγώ θα σε τρελάνει, ν’ ακούσεις τον Τσιτσάνη
να σου παίξει φίνο μπαγλαμά

Για να ξεκινήσουμε από τα βασικά, το Μπαξέ-Τσιφλίκι ή Μπαξές είναι οι σημερινοί Νέοι Επιβάτες, παραθαλάσσια περιοχή ανατολικά της Θεσσαλονίκης. Ο όρος «Μπαξές» χρησιμοποιείται ακόμα από τους κατοίκους εκείνων των περιοχών. Ο Νικάκης κατά πάσα πιθανότητα δεν αποτελεί κάποιο σημαντικό πρόσωπο. Το Καραμπουρνάκι, το Καλαμάκι και το Μπεχτσινάρι (σημερινά σφαγεία) βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της Καλαμαριάς. Ακρόπολη και Βάρνα βρίσκονται στην Άνω Πόλη ενώ τα «Κούτσουρα του Δαλαμάγκα» έχουν τη δική τους ιστορία. Επρόκειτο για γνωστή λαϊκή ταβέρνα του Δαλαμάγκα, στη συμβολή των οδών Τσιμισκή & Νικηφόρου Φωκά. Από εκεί πέρασαν σπουδαίες προσωπικότητες του λαϊκού και του ρεμπέτικου τραγουδιού: Τσιτσάνης, Παπαϊωάννου, Βαμβακάρης. Ο δε Τσιτσάνης λέγεται πως μέσα σε εκείνη την ταβέρνα συνέθεσε το «Μπαξέ-Τσιφλίκι»!

Β) ΟΜΟΡΦΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ,1950)
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό τραγούδι για τη συμπρωτεύουσα. Το έγραψε ο σπουδαίος Βασίλης Τσιτσάνης εν έτει 1950 και το ερμήνευσαν για πρώτη φορά οι Πρόδρομος Τσαουσάκης, Ρένα Ντάλλια και Θανάσης Γιαννόπουλος, ενώ το επανεκτέλεσαν αργότερα με το δικό τους τρόπο ο καθένας οι Γρηγόρης Μπηθικώτσης, Γλυκερία, Μαργαρίτης, Μακεδόνας κ.α.

Είσαι το καμάρι της καρδιάς μου
Θεσσαλονίκη όμορφη γλυκιά
κι αν ζω στην ξελογιάστρα την Αθήνα
για σένα τραγουδώ κάθε βραδιά

Γ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΟΥ (ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΙΩΤΗΣ-ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ,1955)
Πέντε χρόνια μετά το Βασίλη Τσιτσάνη, έρχονται οι Χίωτης και Κολοκοτρώνης να γράψουν ακόμα ένα αξέχαστο τραγούδι για τη Θεσσαλονίκη. Ερμηνευτής αυτή τη φορά ο Στέλιος Καζαντζίδης, που είχε ζήσει ένα κομμάτι της παιδικής του ηλικίας στη Μακεδονία.

Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα
εσύ που βγάζεις τα καλύτερα παιδιά
Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα
όπου κι αν πάω σ’ έχω πάντα στην καρδιά

Η λέξη «φτωχομάνα» συνοδεύει από τότε την πόλη. Το συγκεκριμένο κομμάτι κάνει σαφές κοινωνικές αναφορές στη φτώχια που επικρατούσε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στη Θεσσαλονίκη, η οποία όμως δεν αφαιρεί το παραμικρό από την ομορφιά της: Γλέντια, βράδια μποέμικα, μεράκια, όμορφα κορίτσια, Λευκός Πύργος. Βασίλης Τσιτσάνης, Χιώτης και Μάιρη Λίντα, Γλυκερία οι πιο σπουδαίοι που το επανεκτέλεσαν στη συνέχεια.

Δ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΛΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΟΥ (ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ-Γ.ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ, 1965)
Με πιο ώριμη φωνή ο Στέλιος Καζαντζίδης ερμηνεύει ακόμη ένα τραγούδι για το «πολύτιμο στολίδι του βορρά μας». Κομμάτι με πολλές εικόνες ζωγραφισμένες στους στίχους του: Στενά σοκάκια, φτωχογειτονιές, Λευκός Πύργος…

Μεγάλωσα στις φτωχογειτονιές σου,
για σένανε περήφανα μιλώ,
θυμάμαι ακόμα κάθε σου δρομάκι
και κάθε μαγικό σου δειλινό.

Θεσσαλονίκη όμορφη, πάντα θα σ’ αγαπώ,
τα μαγεμένα βράδια σου ποτέ δεν τα ξεχνώ.

Ε) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΑΣ-ΗΛΙΑΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ,1966)
Το 1966 σε ένα αεροπλάνο που ταξίδευε από τη Θεσσαλονίκη προς την Αθήνα, ο στιχουργός Ηλίας Ηλιόπουλος έγραψε κάποιους ωραίους στίχους για την πόλη που άφηνε πίσω του.

Τους έδωσε στο Γιώργο Ζαμπέτα, ο οποίος τους έντυσε με μια όμορφη λαϊκή μελωδία. Ο τελευταίος ήθελε τη δημιουργία του να την τραγουδήσει ο Κώστας Χατζής. Ο Ηλιόπουλος, που γεννήθηκε στο Δερβένι Θεσσαλονίκης το 1935,  ήθελε να ακούσει το Δημήτρη Μητροπάνο να το λέει. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Μητροπάνος μπαίνει στο στούντιο και το ηχογραφεί κάνοντάς το αθάνατο.

Θα πάρω το αμάξι μου
στην τσέπη χαρτζιλίκι
κι απόψε τα μεσάνυχτα
θα `ρθω Θεσσαλονίκη

Θεσσαλονίκη είσαι μία
στον κόσμο δεν είν’ άλλη
Θεσσαλονίκη μου γλυκιά
πού να `χει τέτοια ομορφιά
και τα δικά σου κάλλη

ΣΤ) ΜΑΓΙΣΣΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΠΑΝΟΣ ΓΑΒΑΛΑΣ-ΦΩΤΗΣ ΖΗΣΟΥΛΗΣ,1966)
Ένα τραγούδι αγάπης προς «τη νυφούλα του Θερμαϊκού» έγραψε και τραγούδησε ο σπουδαίος Πάνος Γαβαλάς, στα μέσα της δεκαετίας του ’60.

Για σένα την αγάπη μου
την έκανα τραγούδι
νυφούλα του Θερμαϊκού
και του βορρά λουλούδι

Η πλανεύτρα ομορφιά σου
με ξελόγιασε
κι η δική σου η αγάπη
στη καρδιά μου σαν πουλάκι
μπήκε φώλιασε

Ζ) ΕΓΝΑΤΙΑΣ 406 (ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΜΠΗΘΙΚΩΤΣΗΣ-ΚΩΣΤΑΣ ΒΙΡΒΟΣ,1973)
Από τις πιο γνωστές και κεντρικές οδούς της πόλης ήταν από παλιά η Εγνατία. Μεγάλος δρόμος ήταν αλλά τα νούμερά του δεν έφθαναν το 1973 ως το…406! Άδικα λοιπόν έψαχναν αρκετοί τι στο καλό υπάρχει στη συγκεκριμένη διεύθυνση που να ενέπνευσε το γνωστό λαϊκό στιχουργό Κώστα Βίρβο να γράψει το γνωστό αυτό κομμάτι!

Εγνατίας τετρακόσια έξι
τράβα ταξιτζή μου πριν να φέξει
τράβα μη μας δει κι η γειτονιά,
σούρα με την κούκλα αγκαλιά

Ώπα, ώπα τα μπουζούκια
ώπα και ο μπαγλαμάς
της ζωής μας τα χαστούκια
με το γλέντι τα ξεχνάς.

Είκοσι χρόνια περίπου μετά τη «φτωχομάνα» του Χιώτη, βλέπουμε ακόμα αναφορές σε «σκληρή βιοπάλη» αλλά και σε στιγμές κεφιού, διασκέδασης, χαλάρωσης κι αγάπης.

Η) ΣΤΟ ΛΕΥΚΟ ΤΟΝ ΠΥΡΓΟ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΑΣ-ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ ΦΙΛΕΡΗΣ, 1975)
Γνωστό άσμα του Ζαμπέτα, το οποίο ερμήνευσε ο ίδιος το 1975. Οι πιο γνωστές περιοχές της πόλης εμφανίζονται σ’αυτό το τραγούδι: Καλαμαριά, Βαρδάρης, Λευκός Πύργος, Αριστοτέλους, Τσιμισκή, Παραλία.

Είχα πάει τσάρκα στη Θεσσαλονίκη
και τριγυρνούσα στην ακροθαλασσιά
ξαφνικά στο πλάι, να με προσπερνάει
είδα μια ωραία Σαλονικιά

Το αφιέρωμα θα συνεχιστεί. Τόσο για τη Θεσσαλονίκη όσο και για άλλες πόλεις της Ελλάδας που αναφέρονται σε λαϊκά τραγούδια!

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
«ΛΑΪΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΕΡΟΣ 2ο»
«ΛΑΪΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΕΡΟΣ 3ο, Ο ΓΕΝΤΙΚΟΥΛΕΣ»
«ΛΑΪΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΕΡΟΣ 4ο«

Advertisements

5 thoughts on “Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη Μέρος 1ο

  1. Παράθεμα: Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη μέρος 2ο | Το ελληνικόν λαϊκόν

  2. Παράθεμα: Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη μέρος 3ο – Ο «Γεντικουλές» | Το ελληνικόν λαϊκόν

  3. Παράθεμα: Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη μέρος 2ο | Το ελληνικόν λαϊκόν

  4. Παράθεμα: Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη Μέρος 4ο | Το ελληνικόν λαϊκόν

  5. Παράθεμα: Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη μέρος 3ο – Ο «Γεντικουλές» | Το ελληνικόν λαϊκόν

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s